Kościół Wotywny w Wiedniu

Kościół Wotywny w Wiedniu ufundowany został w podzięce za ocalenie życia cesarza Franciszka Józefa. Składki na ten cel płynęły z całego Cesarstwa. Swą wdzięczność okazywali również mieszkańcy okręgu cieszyńskiego.

Gwiazdka Cieszyńska, pismo dla zabawy, nauki i przemysłu.
Ner. 9. – Cieszyn d. 7. Maja. – R. 1853

Gwiazdka Cieszyńska, pismo dla zabawy, nauki i przemysłu.
Ner. 10. – Cieszyn d. 14. Maja. – R. 1853

Gwiazdka Cieszyńska, pismo dla zabawy, nauki i przemysłu.
Ner. 11. – Cieszyn d. 21. Maja. – R. 1853

Gwiazdka Cieszyńska, pismo dla zabawy, nauki i przemysłu.
Ner. 21. – Cieszyn d. 30. Lipca. – R. 1853

Gwiazdka Cieszyńska, pismo dla zabawy, nauki i przemysłu.
Ner. 26. – Cieszyn d. 3. Września. – R. 1853

Gwiazdka Cieszyńska, pismo dla zabawy, nauki i przemysłu.
Ner. 13. – Cieszyn d. 15. Kwietnia. – R. 1854

Przebywając w pałacu w Hofburgu Franciszek Józef miał w zwyczaju regularnie udawać się na spacery wokół starych fortyfikacji. Podczas jednej z takich przechadzek (18 lutego 1853 roku) cesarz został zaatakowany przez dwudziestojednoletniego węgierskiego nacjonalistę Jánosa Libényiego, który napadł cesarza od tyłu i zadał mu cios długim nożem w okolice szyi. Na szczęście ostrze ześlizgnęło się po sztywnym, pokrytym złotem kołnierzyku (mówi się także, że to metalowy guzik odbił ostrze). Cesarz wyszedł z całej sytuacji jedynie z dość mocnym krwawieniem z głębokiej rany. Szybkiej pomocy udzielił mu Joseph Ettenreich a zamachowca powalił i schwytał adiutant cesarza Maximilian Karl Lamoral O'Donnell. Obaj panowie za swoje zasługi zostali sowicie nagrodzeni tytułami i medalami, zostali także honorowymi obywatelami wielu miast Cesarstwa.

W niektórych kręgach krążyła plotka, że zamach był wynikiem romansu cesarza z pewną Węgierką, z którą później Franciszek miał się rozstać, przy okazji szczodrze ją odprawiając. Podobno chciał nawet ułaskawić zamachowca, który, zgodnie z plotką, był członkiem rodziny kochanki. János Libényi podczas przesłuchania przyznał się jednak do prawdziwego powodu ataku.

Po nieudanym zamachu, brat cesarza Ferdynand Maksymilian I wezwał społeczność na całym obszarze Cesarstwa Austro-Węgier do darowizn na rzecz nowego kościoła, który miał być wotum za ocalenie życia Franciszka Józefa.

Kościół Wotywny w Wiedniu został zbudowany w latach 1855–1879. Projekt wyłoniono w konkursie, w którym wzięło udział 75 architektów z Austro-Węgier, Niemiec, Anglii i Francji. Ostatecznie wygrał Heinrich von Ferstel, który był m.in. autorem projektu przebudowy w stylu neogotyckim Kościoła Zbawiciela w Bielsku-Białej. Budowę fundamentów kościoła nadzorował polski inżynier, budowniczy i dyrektor kolei żelaznych Ludwik Wierzbicki. Kamień węgielny położono 24 kwietnia 1856 roku, zaś poświęcenie odbyło się 24 kwietnia 1879 roku, w dzień srebrnego jubileuszu pary królewskiej.

Kościół wzniesiono z białego piaskowca. Ma on typowy kształt gotyckiej katedry: trójnawowa bazylika z transeptem, wielobocznie zamkniętym prezbiterium i dwuwieżową fasadą. Wieże mają wysokość 99 metrów. Do wnętrza prowadzą bogato zdobione portale ozdobione rzeźbami postaci biblijnych i patronów krajów Monarchii Austriackiej oraz scenami Zwiastowania i Zmartwychwstania. Ponad kruchtą umieszczono rozetę. Budowa kościoła była preludium do rozbudowy miasta przy wiedeńskim Ringu. Kościół Wotywny powstawał gdy jeszcze istniały mury miejskie. Z rozkazu Franciszka Józefa rozebrano je, a na ich miejscu powstała jedna z najbardziej reprezentacyjnych ulic Wiednia: Ringstraße.

Kościół Wotywny w Wiedniu w ostatniej dekadzie XIX w. (ze zbiorów Biblioteki Kongresu, domena publiczna). Tekst pierwotnie ukazał się na Histmag.org

Fajka Sobieskiego

Gwiazdka Cieszyńska, pismo dla nauki, umiejętności, przemysłu i zabawy.
Ner 3. – Cieszyn d. 24. Stycznia. – R. 1852.

W „Encyklopedji staropolskiej” z 1901 r., autorstwa Zygmunta Glogera, pod hasłem „Fajka” czytamy:

W dziele Bermanna „Alt und neu Wien” czytamy taki szczegół z pobytu Sobieskiego w oswobodzonym przez niego Wiedniu: „W południe Sobieski z synem został zaproszony do Starhemberga pod Białą lilją, gdzie pojechał przykrytym powozem, zwanym Korel. Tam nastąpiło przedstawienie królowi polskiemu rady i sądu miasta. Jeszcze ten uroczysty bankiet się nie skończył, gdy rozeszła się fałszywa pogłoska, że nieprzyjaciel na nowo pod Wiedeń podstępuje. Na rozkaz króla pośpieszyli obecni: Jabłonowski, Lubomirski i Rzewuski, aby sprawdzić wiadomość. Gdy jednak nie wracali, zaraz Sobieski pośpieszył za nimi, nie wypaliwszy, jak to zwykł był czynić po obiedzie, fajki, którą pozostawił na stole. Wkrótce się przekonano, że to był pusty alarm; król powrócił, aby wypalić fajkę. Gdy graf Starhemberg mu ją podawał, Sobieski rzekł: — Zdobyłem w obozie Kara Mustafy fajkę dużą, a ponieważ Turcy nie przychodzą jej odbierać, więc zechciej pan przyjąć moją na pamiątkę tej gościnności, z jaką mię podejmowałeś. Zatem fajka Sobieskiego została własnością Starhemberga, który potem darował ją magistratowi wiedeńskiemu. Jednakowoż w r. 1809, gdy jenerał Oudinot jako plackomendant opuszczał miasto, a łagodnością i sprawiedliwością zasłużył sobie na szacunek wiedeńczyków, przedstawiciele gminy darowali mu, razem z innymi upominkami i fajkę Sobieskiego, wiedzieli bowiem, że Oudinot lubi zbierać fajki.”

Ernst Rüdiger von Starhemberg urodził się 12 stycznia 1638 roku w Grazu. Zasłynął przede wszystkim jako obrońca Wiednia w 1683 roku. Wojska tureckie (liczące ok. 120 tysięcy ludzi) oblekały miasto od 9 lipca do 11 września. Wiedeń miał wówczas silne fortyfikacje, które jednak okazały się przestarzałe. Starhemberg miał do dyspozycji ok. 16 tysięcy ludzi i 312 dział (w tym 94 ciężkie). Austriacki generał nie ugiął się i dzielnie bronił swojej stolicy. Osobiście przechadzał sie po zagrożonych odcinkach murów, obserwował ruchy przeciwnika, skutecznie odpierał ataki wroga. 25 sierpnia poprowadził nawet wypad, który uniemożliwił Turkom ukończenie robót ziemnych i minerskich w okolicach bastionów Löbl i Zamkowego. Ta heroiczna obrona trwała aż do odsieczy Jana III Sobieskiego.

Za swoje zasługi von Starhemberg został awansowany do rangi feldmarszałka. Sam cesarz Leopold I w nagrodę podarował mu kosztowny sygnet, 100 tysięcy talarów, buławę marszałkowską, godność ministra stanu, a do rodowego herbu kazał dodać element w postaci wieży katedry św. Stefana. W latach 1692 – 1701 został prezydentem Hofkriegsratu (Nadworna Rada Wojenna). Był więc naczelnym dowódcą wszystkich wojsk Austrii i odpowiadał za jej organizację.

Zmarł w Vösendorf 4 stycznia 1701 roku.

Postanowieniem cesarza Franciszka Józefa I wzniesiono pomnik na jego cześć w 1872 roku, w Muzeum Historii Wojskowości w Wiedniu.

Ernst Rüdiger von Starhemberg