Zaginiona wyprawa Franklina

Wyprawa sir Johna Franklina choć zakończyła się tragicznie, była inspiracją wielu opowiadań, wierszy, powieści, przyczyniła się do prowadzenia badań Arktyki i dokonania wielu odkryć. Samego Franklina uczyniła bohaterem.

Gwiazdka Cieszyńska, pismo naukowe i zabawne.
Ner 33. – Cieszyn d. 13. Grudnia. – R. 1851.

Gwiazdka Cieszyńska, pismo dla zabawy, nauki i przemysłu.
Ner. 21. – Cieszyn d. 30. Lipca. – R. 1853

John Franklin urodził sie w 1789 roku, w Spilsby, małym mieście w Anglii. Był dziewiątym z dwunastu dzieci Willinghama Franklina. Willingham początkowo był przeciwny morskim zainteresowaniom syna. John jednak już w wieku 14 lat pływał na żaglowcu marynarki wojennej Wielkiej Brytanii – Polyphemus. Jako młody chłopak uczestniczył w wielu wyprawach i bitwach morskich. Brał udział m.in. w bitwie o Kopenhagę w 1801 r. i bitwie pod Trafalgarem w 1805 r. Uczestniczył również w wyprawie statku Investigator, który jako pierwszy opłynął Australię.

W latach 1819 – 1822 pierwszy raz dowodził całą wyprawą. Coppermine Expedition miała na celu poszukiwanie Przejścia Północno-Zachodniego, czyli morskiej drogi z Europy do wschodniej Azji, prowadzącej drogami wodnymi wewnątrz Archipelagu Arktycznego. Podczas tej wyprawy Franklin dorobił się przydomku „człowiek, który zjadł swoje buty”. Większość członków ekspedycji zginęła z głodu. Ci, którzy przetrwali jedli porosty a także własne, skórzane buty; niektórych posądzono o kanibalizm.

Podobną, lecz lepiej zorganizowaną i wyposażoną wyprawę, poprowadził w latach 1825-1826. W 1829 roku otrzymał tytuł szlachecki a w latach 1836-1843 był gubernatorem Tasmanii.

John Franklin

W 1845 roku po raz trzeci i ostatni wyruszył w poszukiwaniu Przejścia Północno-Zachodniego. Rozkaz rozpoczęcia wyprawy otrzymał 7 lutego a oficjalne instrukcje 5 maja. Wyprawa wyruszyła 19 maja 1845 roku na dwóch okrętach: Erebus i Terror. Statki były solidnie wykonane i wyposażone w najnowsze osiągnięcia techniki. Posiadały silniki parowe dostarczone przez londyńską kolej, pozwalające rozwijać prędkość 7,4 km/h. Statki były specjalnie wzmocnione belkami i płytami z żelaza, śruby i stery mogły być chowane ich wnętrzach, statki posiadały system grzewczy. Zapasy miały wystarczyć na trzy lata i składały się m.in. z ośmiu tysięcy puszek konserwowych.

Ekspedycja na przełomie 1845 i 1846 roku przezimowała na wyspie Beechey. We wrześniu 1846 roku Terror i Erebus zostały uwięzione w lodzie w okolicach Wyspy Króla Williama i nigdy nie wyruszyły ponownie. Członkowie wyprawy spędzili tam dwie zimy. Franklin zmarł 11 czerwca 1847 roku. 105 pozostałych przy życiu członków załogi wyruszyło pieszo na południe, lecz nikt nie dotarł do obszarów zamieszkałych.

W latach 1848-1859 poszukiwaniem ekspedycji zajmowało się ponad 40 wypraw (tzw. franklinowskich), które przyczyniły się do poznania kanadyjskiej Arktyki. Losy wyprawy Franklina wyjaśnili m.in.: F.L. McClintock (1859), C.F. Hall (1864) i F. Schwatka (1880).

Francis Leopold McClintock poszukiwał zaginionej ekspedycji Franklina od 1857 roku. Podczas poszukiwań zbadał północne części wysp: Melville i Księcia Patricka. Odnalazł pierwszy obóz zimowy Franklina a na Wyspie Księcia Williama znalazł szczątki wyprawy. Znalazł m.in. ludzki szkielet, wciąż ubrany a w kieszeniach jego ubrania znaleziono dokumenty w tym świadectwo marynarza Henry’ego Peglara, kapitana bocianiego gniazda statku Terror. McClintock odbył również wyprawę na Archipelag Arktyczny i jako pierwszy Europejczyk posłużył się do tego psim zaprzęgiem.

Kolejnym podróżnikiem poszukującym wyprawy Franklina był Frederick Schwatka (Schwałka), amerykański oficer, lekarz i pisarz polskiego pochodzenia. W latach 1878-1880 badał on Wyspę Króla Williama i ustalił ostatnie szczegóły losów zaginionej ekspedycji. Wyprawa Schwatki przebyła na saniach 2,709 mil (4,360 km) w rekordowym czasie jedenastu miesięcy i czterech dni. Była to pierwsza wyprawa, podczas której biały człowiek zaadaptował metody podróżowania, obozowania, ubierania się i odżywiania Eskimosów. Otwarło to nową epokę w eksploracji Arktyki.

Frederick Schwatka Tekst pierwotnie ukazał się na Histmag.org

Ida Pfeiffer - pierwsza kobieta odkrywca

Gwiazdka Cieszyńska, pismo dla zabawy, nauki i przemysłu.
Ner. 35. – Cieszyn d. 1. Września. – R. 1855.

Gwiazdka Cieszyńska, pismo dla zabawy, nauki i przemysłu.
Ner. 2. – Cieszyn d. 9. Stycznia. – R. 1858.

Gwiazdka Cieszyńska, pismo dla zabawy, nauki i przemysłu.
Ner. 46. – Cieszyn d. 13. Listopada. – R. 1858.

Ida Pfeiffer urodziła się 14 października 1797 roku w Wiedniu. Była trzecim dzieckiem zamożnego kupca o nazwisku Reyer. Miała pięciu braci, dlatego jako dziecko wolała chłopięca odzież i chłopięce zabawy, lubiła też sport. Otrzymała również wykształcenie jakie zwykle dawano chłopcom. W dzieciństwie czytała dzienniki z podroży i zawsze marzyła o obcych krajach. Gdy miała pięć lat odbyła swoją pierwsza podróż do Palestyny i Egiptu. Na jej wychowanie w chłopięcym stylu pozwalał ojciec, jednak zmarł on w 1806 roku. Wtedy matka Idy przekonała ją do noszenia dziewczęcych ubrań a także do nauki gry na fortepianie.

W 1820 roku zgodziła się na małżeństwo z rozsądku i wyszła za starszego o 24 lata prawnika z Lwowa – Marka Antona Pfeiffera. Została zmuszona do zajmowania się domem i wychowania synów. Pan Pfeiffer został zmuszony do rezygnacji ze swojego stanowiska i trudno było mu znaleźć nową pracę, przez co jego rodzina popadła w kłopoty finansowe. Ida w tym czasie dawała lekcje rysunku i muzyki. Sytuacja finansowa rodziny poprawiła się dopiero po śmierci pani Reyer, po której Ida otrzymała spadek. W 1838 roku zmarł Mark Anton, a niedługo potem jej synowie usamodzielnili się. Ida wreszcie mogła spełnić swoje marzenia z dzieciństwa i wyruszyć w podróż dookoła świata.

Pierwszą swoja podróż odbyła w 1842 roku. Ruszyła wzdłuż Dunaju do Morza Czarnego, następnie do Istambuły, Palestyny i Egiptu. Do Wiednia wracała przez Włochy. Sprawozdanie z tej podróży opublikowała w dwutomowej książce „Reise einer Wienerin in das Heilige Land” („Podróż kobiety z Wiednia do Ziemi Świętej”). W 1845 roku odbyła podróż do Skandynawii i Islandii, po której wydała książkę „Reise nach dem skandinavischen Norden und der Insel Island” (Podróż do skandynawskiej północy i wyspy Islandii). Pieniądze ze sprzedaży książek pozwoliły jej na kolejne podróże.

Już w 1846 roku wyruszyła na następną wyprawę, tym razem dookoła świata. Odwiedziła Brazylię, Chile i inne kraje Ameryki Południowej, Tahiti, Chiny, Indie, Persję, Azję Mniejszą, Grecję. Do Wiednia powróciła w 1848 roku, gdzie wydała kolejną książkę: „Eine Frau fährt um die Welt” (Kobieta podróżuje po świecie).

Druga jej podróż dookoła świata rozpoczęła się w 1851 roku. Wyjechała najpierw do Anglii, a następnie do RPA, skąd zamierzała rozpocząć badanie wnętrza Afryki. Okazało się to jednak niewykonalne. Wyruszyła więc na Archipelag Malajski, Wyspy Sundajskie i Moluki. Na Borneo odwiedziła i opisała lud Dajaków, a na Sumatrze (jako jedna z pierwszych badaczy) opisała lud Bataków. Następnie, po wizycie w Australii, udała się do Kalifornii, Oregonu, Peru, Ekwadoru i Nowej Gwinei, a następnie znowu w kierunku północnym aż do Wielkich Jezior. Po powrocie do domu w 1854 roku opublikowała książkę „Meine zweite Weltreise” (Moja druga podróż dookoła świata).

W maju 1857 roku rozpoczęła zwiedzanie Madagaskaru. Wdała się jednak w spisek przeciwko królowej Ravalonie I Okrutnej i w lipcu razem z wszystkimi Europejczykami przebywającymi na wyspie została z niej wydalona. Na Madagaskarze Ida zachorowała i podupadła na zdrowiu. Zmarła 28 października 1858 roku w Wiedniu (najprawdopodobniej na raka lub malarię). Ostatnia książka Idy została wydana przez jej syna Oskara w 1861 roku pod tytułem „Reise nach Madagascar” (Podróż na Madagaskar). Do książki dołączono biografię podróżniczki.

Ida Pfeiffer była członkiem towarzystw geograficznych w Berlinie i Paryżu. Z powodu płci nie mogła zostać członkiem londyńskiego Royal Geographical Society. Była jedną z pierwszych kobiet odkrywców, jej książki przetłumaczono na kilka języków. Jej zapiski okazały się przydatne wielu badaczom, m.in. etnologom, ponieważ opisywała obce kultury, ich styl życia. Ze swoich podróży przywiozła tysiące roślin, minerałów i zabytków, które obecnie prezentowane są w Muzeum Historii Naturalnej i Muzeum Etnologii w Wiedniu.