poniedziałek, 30 września 2013

Fajka Sobieskiego

Gwiazdka Cieszyńska, pismo dla nauki, umiejętności, przemysłu i zabawy.
Ner 3. – Cieszyn d. 24. Stycznia. – R. 1852.

W „Encyklopedji staropolskiej” z 1901 r., autorstwa Zygmunta Glogera, pod hasłem „Fajka” czytamy:

W dziele Bermanna „Alt und neu Wien” czytamy taki szczegół z pobytu Sobieskiego w oswobodzonym przez niego Wiedniu: „W południe Sobieski z synem został zaproszony do Starhemberga pod Białą lilją, gdzie pojechał przykrytym powozem, zwanym Korel. Tam nastąpiło przedstawienie królowi polskiemu rady i sądu miasta. Jeszcze ten uroczysty bankiet się nie skończył, gdy rozeszła się fałszywa pogłoska, że nieprzyjaciel na nowo pod Wiedeń podstępuje. Na rozkaz króla pośpieszyli obecni: Jabłonowski, Lubomirski i Rzewuski, aby sprawdzić wiadomość. Gdy jednak nie wracali, zaraz Sobieski pośpieszył za nimi, nie wypaliwszy, jak to zwykł był czynić po obiedzie, fajki, którą pozostawił na stole. Wkrótce się przekonano, że to był pusty alarm; król powrócił, aby wypalić fajkę. Gdy graf Starhemberg mu ją podawał, Sobieski rzekł: — Zdobyłem w obozie Kara Mustafy fajkę dużą, a ponieważ Turcy nie przychodzą jej odbierać, więc zechciej pan przyjąć moją na pamiątkę tej gościnności, z jaką mię podejmowałeś. Zatem fajka Sobieskiego została własnością Starhemberga, który potem darował ją magistratowi wiedeńskiemu. Jednakowoż w r. 1809, gdy jenerał Oudinot jako plackomendant opuszczał miasto, a łagodnością i sprawiedliwością zasłużył sobie na szacunek wiedeńczyków, przedstawiciele gminy darowali mu, razem z innymi upominkami i fajkę Sobieskiego, wiedzieli bowiem, że Oudinot lubi zbierać fajki.”


Ernst Rüdiger von Starhemberg urodził się 12 stycznia 1638 roku w Grazu. Zasłynął przede wszystkim jako obrońca Wiednia w 1683 roku. Wojska tureckie (liczące ok. 120 tysięcy ludzi) oblekały miasto od 9 lipca do 11 września. Wiedeń miał wówczas silne fortyfikacje, które jednak okazały się przestarzałe. Starhemberg miał do dyspozycji ok. 16 tysięcy ludzi i 312 dział (w tym 94 ciężkie). Austriacki generał nie ugiął się i dzielnie bronił swojej stolicy. Osobiście przechadzał sie po zagrożonych odcinkach murów, obserwował ruchy przeciwnika, skutecznie odpierał ataki wroga. 25 sierpnia poprowadził nawet wypad, który uniemożliwił Turkom ukończenie robót ziemnych i minerskich w okolicach bastionów Löbl i Zamkowego. Ta heroiczna obrona trwała aż do odsieczy Jana III Sobieskiego.

Za swoje zasługi von Starhemberg został awansowany do rangi feldmarszałka. Sam cesarz Leopold I w nagrodę podarował mu kosztowny sygnet, 100 tysięcy talarów, buławę marszałkowską, godność ministra stanu, a do rodowego herbu kazał dodać element w postaci wieży katedry św. Stefana. W latach 1692 – 1701 został prezydentem Hofkriegsratu (Nadworna Rada Wojenna). Był więc naczelnym dowódcą wszystkich wojsk Austrii i odpowiadał za jej organizację.

Zmarł w Vösendorf 4 stycznia 1701 roku.

Postanowieniem cesarza Franciszka Józefa I wzniesiono pomnik na jego cześć w 1872 roku, w Muzeum Historii Wojskowości w Wiedniu.


Ernst Rüdiger von Starhemberg

piątek, 30 sierpnia 2013

Odkrycia nowych ciał niebieskich

Gwiazdka Cieszyńska, pismo dla zabawy, nauki i przemysłu.
Ner. 1. – Cieszyn d. 5. Marca. – R. 1853

Gwiazdka Cieszyńska, pismo dla zabawy, nauki i przemysłu.
Ner. 9. – Cieszyn d. 7. Maja. – R. 1853

Lista odkrytych w XIX wieku planetoid, komet, księżyców jest naprawdę długa. Poniżej zestawienie wybranych astronomów, którzy mniej więcej w połowie wieku dokonali wielu odkryć.

Wilhelm von Biela – austriacki astronom amator, odkrył kometę okresową 3D/Biela

Johann Gottfried Galle – niemiecki astronom, odkrył pierścień Saturna, 3 komety i planetę Neptuna

William Lassell – angielski astronom, odkrył Tryton - największego satelitę Neptuna, Hyperion - satelitę Saturna, Ariel i Umbriel - księżyce Urana

Francesco de Vito – włoski astronom, odkrył 6 komet a także zaobserwował zjawisko znane dziś jako Przerwa Enckego (szczelina usytuowana w pobliżu zewnętrznej krawędzi pierścienia A Saturna)

Edouard Jean-Marie Stephan – francuski astronom, odkrył 2 planetoidy, specjalizował się w mgławicach, odkrył grupę galaktyk Kwintet Stephana

Horace Parnell Tuttle – amerykański astronom, odkrył 2 planetoidy oraz wiele komet

Karl Ludwig Hencke – niemiecki astronom, odkrył 2 planetoidy

James Ferguson – amerykański astronom, odkrył 3 planetoidy, był pierwszą osoba, która odkryła planetoidę prowadząc obserwacje z terenu Stanów Zjednoczonych

Ernst Wilhelm Leberecht Tempel – niemiecki astronom, odkrywca 21 komet i 5 planetoid

Jean Chacornac – francuski astronom, odkrył 6 planetoid

Norman Robert Pogson – angielski astronom, odkrywca 8 planetoid, 21 gwiazd zmiennych

Annibale de Gasparis – włoski astronom, odkrył 9 planetoid

John Russel Hind – brytyjski astronom, odkrył 10 planetoid, gwiazdę nową klasyczną w gwiazdozbiorze Wężownika i pierwszą nową karłowatą

Hermann Mayer Salomon Goldschmidt – niemiecki astronom, odkrył 14 planetoid

Karl Theodor Robert Luther – niemiecki astronom, odkrył 24 planetoidy

niedziela, 21 lipca 2013

Cudowne odkrycie w Gibraltarze

Kapitan d’Auberwile z Brestonu uczynił cudowne odkrycie w Gibraltarze w czasie ładowania statku. Majtek jeden podniosł kawałek odłomu skały, który miał lekkość pumeksu, a ponieważ pokryty był muszlami i trawą morską, przeto niemógł być pumeksem. Po ściślejszem oglądaniu, pokazało się że to była beczułka cedrowa, wewnątrz której znaleziono oblany żywicą orzech kolorowy a wnim gotyckiemi głoskami zapisany pergamin. Księgarz ormiański, któremu kapitan pokazał pergamin dawał mu zaraz zań 300 talarów. Jest to bowiem własnoręczne pismo Krzysztofa Kolumba, przezeń podpisane i datowane z roku 1493 do Ferdynanda i Izabelli, królów Kastylji i Aragonii, które Kolumb w swojej podróży do Ameryki w czasie burzy w tej powłoce morzu powierzył. Kolumb wspomina, że dwa jeszcze podobne raporta wrzuci, na przypadek, jeżeli wyprawa skończy się zatonięciem.

Gwiazdka Cieszyńska, pismo dla nauki, umiejętności, przemysłu i zabawy.
Ner 6. – Cieszyn d. 21. Lutego. – R. 1852.

piątek, 12 lipca 2013

Wielka wystawa przemysłowa wszystkich narodów w Londynie

Otwarcie powszechnej wystawy Londyńskiej, jak zapowiedziano, nastąpiło d. 1. Maja. Ze wszystkich części świata schodzą się ludzie, aby widzieć te cuda sztuki i przemysłu, które boska tworczość człowieka wykonać zdoła. Wszystkie oczy zwracają teraz uwagę swoją na Londyn, gdzie się po pierwszy raz szlachetniejsza i zaszczytniejsza walka o pierwszeństwo narodów zaczyna, - szlachetniejsza, bo umysłowa walka – w której dziki oręż ręce pracowitej, zwierzęca siła przewadze rozumu ma ustąpić.

Dla umieszczenia wszystkich tworów na tę wystawę zasłanych, wystawionym jest ogromny pałac w Hyde-parku (gaju) przy Londynie, którego od końca do końca oko przejrzeć nie może. Budynek ten, którego budownikiem jest p. Paxton, jest cały ze szkła, spojony żelaznemi pilerzami; długość jego wynosi 3000, a szerokość 500 stóp, zajmuje przestrzeń przeszło 43 morgów. Tam w czarującym porządku ułożone są sztuczne dzieła Indyj, Chin, Persyi, Turcyi, Włoch, Hiszpanii, Portugalii, Francyi, Belgii, Holandyi, Szwajcaryi, Niemiec, Austryi, Prus, Szwecyi, Norwegii, Danii, Rossyi, Stanów Zjednoczonych północno-amerykańskich i w osobnem skrzydle wyroby angielskie. – Dnia 1. Maja około 11. Godziny przed południem otworzyła królowa Wiktorya, wystawę z wielką uroczystością. Nieustające okrzyki zgromadzonego ludu „niech żyje krolowa!”, odgłos muzyki i świetny chor odśpiewujący pieśń narodową „God save the Queen” (niech Bóg zachowa nam króla) ogłosiły przybycie królowej, której towarzyszyli ministrowie, jenerałowie, książęta i wszystkie znakomitości angielskie i zagraniczne. Królowa zasiadłszy na wystawionym tronie, wysłuchała mowy księcia Alberta małżonka swego, zastosowanej do tej uroczystości i obszedłszy wszystkie przedmioty, ogłosiła, iż wystawa zostaje otwartą. Liczba osób przy tej uroczystości przytomnych wynosiła kilkadziesiąt tysięcy.

Gwiazdka Cieszyńska, pismo naukowe i zabawne
Ner 10. – Cieszyn d. 17. Maja. – R. 1851.


Wystawy światowe to imprezy, które mają na celu prezentację dokonań ludzi z całego świata w dziedzinie kultury, nauki, techniki. Pierwsze takie wystawy odbywały się w Londynie (1751 r.) i Paryżu (1798 i 1802 r.). Dzisiaj wystawy światowe organizowane są pod nazwą Expo.

Wielka Wystawa Światowa w Londynie trwała od 1 maja do 15 października 1851 roku. Specjalnie na ta ekspozycję powstał tzw. Kryształowy Pałac zaprojektowany przez Josepha Paxtona. Budynek miał 560 m długości i 33m wysokości. Pałac niestety nie przetrwał do dziś (spłonął w 1936 roku).